PODIJELI

Vaskrs je najveći hrišćanski praznik jer suština hrišćanskog učenja označava Hristovo vaskrsnuće iz mrtvih, kao pobjeda vjere i života nad smrću.

Na Vaskrs se skidaju oltarske dveri da bi se time pokazalo da je Isus Hristos, po crkvenom učenju, uskrsnućem pobijedio smrt i otvorio rajska vrata. Isus je raspet u petak, subotu je preležao u grobu, u Josifovom vrtu, a u nedelju zorom, osjetio se snažan zemljotres i anđeo Božji sletio je na grob. Stražari koji su čuvali grob, u strahu su popadali kao mrtvi, a Isus vaskrsao.

Na Vaskrs je, po vjerovanju, Marija Magdalena prva srela Hrista, a onda se on ukazao i svojim učenicima.

Samo učenik Toma, koji je bio odsutan, nije odmah povjerovao da je Hristos vaskrsnuo, pa je morao lično da se uvjeri. Odatle u narodu uzrečica: “Nevjerni Toma”.

KAKO SE POZDRAVLJA I KOJI SU OBIČAJI

Vjernici se za ovaj praznik pozdravljaju sa: “Hristos vaskrse” i “Vaistinu vaskrse”. Zbog velikog značaja Vaskrsenja Hristovog svaka nedjelja u toku godine posvećena je Vaskrsu i svaka se smatra za mali Vaskrs.

Običaj je da se na današnji dan tuca vaskršnjim jajima, koja su ofarbana na Veliki petak ili Veliku subotu. Po predanju, ovaj običaj potiče iz vremena Hristovog Vaskrsenja. Marija Magdalena došla je, posle Hristovog vaskrsenja, u Rim radi propovijedanja Jevanđelja. I kada je izašla pred cara Tiberija, pozdravila ga je riječima: “Hristos vaskrse” i pružila mu na dar ofarbano jaje, a po ugledu na nju, hrišćani su nastavili da boje i šaraju jaja.

Vaskršnjim jajetom dočarava se smisao Vaskrsenja – kako iz mrtvila nastaje život. Jer, jaje je samo po sebi mrtva stvar, ali pod uticajem toplote, kad se stavi pod kokoš, razvije se u njemu život i izleže se živo pile, koje svojom snagom razvali svoj grob – ljusku, i izađe na svijet – kao što je i Isus Hristos oživio i iz groba ustao.

Vaskrs se proslavlja u krugu porodice, a djeca se posebno raduju “borbi” jajima. Čije se jaje razbije, taj gubi i predaje onome koji ima jače. Prvo ofarbano jaje čuva se u kući godinu dana i naziva “čuvarkuća”.

Cijela nedelja uskršnjeg praznika zove se Svijetla nedelja, i tada se pjevaju radosne crkvene pjesme.

Važe i ovi običaji:

Na vaskršnje jutro valja ustati rano, a da ne odete na spavanje prije ponoći, jer ako legnete ranije vjeruje se da ćete onda do narednog Vaskrsa biti pospani i lijenji.

Umiti se hladnom vodom u koju su potopljeni dren, bosiljak i crveno uskršnje jaje.

Prvo pojedite jaje, pa drugu hranu. Jajetom se omrsite.

Odlazak u crkvu na jutrenje. U Rusiji je običaj da ko okasni na jutrenje, poliju ga vodom ili bace u rijeku.

Običaj je i da se djeca dodirnu crvenim jajetom da bi bila crvena i zdrava tokom cijele godine.

Gosti koji dođu u kuću daruju se vaskršnjim jajetom, koje je simbol obnavljanja prirode i života, i radosti kako za onog koji prima, tako i za onog koji daruje.

Na Pobusni ponedjeljak, odlazi se na groblja i na grobove se odnosi po jedno jaje, za svakog preminulog člana porodice, prijatelja… da bi i preminuli osjetili Vaskrsenje Hristovo.

DATUM VASKRSA – PRAVA ZAVRZLAMA

Različit datum obilježavanja Vaskrsa nije “novina”, bilo je tako i u vrijeme hrišćanskih početaka. Prvi Vaseljenski sabor (u Nikeji 325. godine), pokušao je da to ujednači, pa je odlučeno je da se Vaskrs svuda praznuje istog dana. Generalno, potrebno je da se za taj dan ispune tri uslova: da bude posle proljećne ravnodnevice, prve nedelje posle jevrejske Pashe (kod katolika ovo kasnije nije ostalo presudno) i posle prvog punog mjeseca.

Međutim, kako je Julijanski kalendar sve više “mašio” proljećnu ravnodnevicu 21. marta, Zapadna crkva (a vremenom i većina pravoslavnih) prihvatile su tačniji Gregorijanski kalendar, i stvar se zakomplikovala.

Još kad se na to doda da kod pravoslavnih Vaskrs ne može biti prije Pashe (povodom koje su se okupili Hrist i apostoli na “Tajnoj večeri”) koja se računa po još komplikovanijem lunarnom kalendaru Jevreja, stvar “za smrtnike” postaje nerazjašnjiva.

Kad se zna datum Pashe onda se prema tablicama, koje jedinstveno za sve pravoslavne pravi Jerusalimska patrijaršija (i koje nema veze sa pravim, astronomskim “punim mejsecom”), određuje datum Vaskrsa za tu godinu.

Danas za to postoji matematički algoritam za dobijanje vaskršnjeg datuma (Gausov algoritam).

Kako bilo, Vaskrs uvijek pada u za nedelju, a kod pravoslavnih hrišćana, bez obzira da li kao crkveni koriste Julijanski ili Gregorijanski kalendar, može “pasti” u razmaku od 35 dana – od 4. aprila do 8. maja (po gregorijanskom kalendaru koji inače svakodnevno koristimo).

Zbog toga i ponekad velika razlika između dana kada slave katolici i protestanti a kada pravoslavni, Ta razlika može biti i 47 dana.

Srećan Vaskrs! Hristos vaskrse!

Komentariši