U uslovima rastućih budžetskih obaveza, demografskih pritisaka i sve otvorenijih pitanja dugoročne održivosti penzijskog sistema, finansijsko stanje Fonda penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore nalazi se u središtu javne i ekonomske debate. O kretanjima u 2025. godini, rastu deficita, zavisnosti Fonda od budžetskih transfera, ali i o tome da li su penzije u Crnoj Gori sigurne i u potpunosti obezbijeđene, razgovarali smo sa direktorom Fonda PIO Vladimir Drobnjak. U intervjuu za Bankar, Drobnjak govori i o uticaju povećanja minimalne penzije, promjenama u sistemu doprinosa, odnosu zaposlenih i penzionera, kao i o prioritetima Fonda u narednom periodu, sa posebnim fokusom na digitalizaciju i unapređenje usluga za korisnike.
Kako ocjenjujete finansijsko stanje Fonda PIO u 2025. godini?
Na osnovu finansijskih podataka za period januar–novembar 2025. godine, može se konstatovati da je Fond PIO u tom periodu ostvario ukupne primitke u iznosu od 732,45 miliona eura, što predstavlja rast od 9,23% u odnosu na isti period 2024. godine, kada su primici iznosili 670,53 miliona eura.
U strukturi, prihodi od doprinosa za jedanaest mjeseci 2025. godine iznose 307,68 miliona eura, odnosno 42,01% ukupnih primitaka. U istom periodu prethodne godine, prihodi od doprinosa iznosili su 480,72 miliona eura, uz učešće od 71,69% u ukupnim primicima. Kako podaci pokazuju, prihodi od doprinosa su nominalno niži za oko 180 miliona eura, što je u skladu sa projekcijama Vlade Crne Gore iskazanim u Fiskalnoj strategiji.
Opšti prihodi Budžeta, odnosno nedostajuća sredstva (deficit) Fonda PIO, nominalno iznose 424,76 miliona eura, što čini 57,99% ukupnih primitaka. U istom periodu 2024. godine deficit je nominalno iznosio 189,80 miliona eura, odnosno 28,31%, što znači da je deficit povećan za oko 2,2 puta u odnosu na prethodnu godinu.
Međutim, riječ je o očekivanim pokazateljima koji su predviđeni projekcijama makroekonomske i fiskalne strategije za period 2024–2027. godine, prema kojima se projektovani fiskalni parametri ostvaruju, a manjak sredstava se nadoknađuje iz drugih prihoda budžeta Crne Gore.
Procjena Fonda PIO je da će se ovakav odnos prihoda i rashoda zadržati i do kraja godine.
Da li su penzije u Crnoj Gori u potpunosti finansijski obezbijeđene i da li građani mogu očekivati redovnu i sigurnu isplatu penzija u narednom periodu?
Već duži niz godina otvoreno je pitanje dugoročne održivosti penzijskog sistema, kao i potrebe za njegovom reformom koja bi odgovorila savremenim izazovima crnogorskog društva. Vlada Crne Gore u nacrtu fiskalne strategije za period 2024–2027. godine nije predvidjela sprovođenje reforme penzijskog sistema, te će Fond PIO u tom periodu poslovati u skladu sa važećim zakonskim rješenjima.
Na osnovu parametara makroekonomske i fiskalne politike Vlade Crne Gore, kao i izvršenih izdataka u 2025. godini, projektovan je Budžet Fonda PIO za 2026. godinu u iznosu od 843,36 miliona eura. Ovaj iznos je za 5,23% veći u odnosu na planirano izvršenje u 2025.godini, koje iznosi 801,44 miliona eura. Navedenim projekcijama u potpunosti je obezbijeđeno da građani mogu očekivati redovnu i sigurnu isplatu zakonom utvrđenih prava. U skladu sa Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju, odnosno članom 146, država garantuje isplatu penzija, što znači da njihova isplata ne može biti dovedena u pitanje.
Koliko je Fond PIO danas finansijski samoodrživ, i koliki je udio budžetskih transfera u ukupnim prihodima Fonda? U kojoj mjeri su povećanja penzija u prethodnom periodu opteretila Fond PIO, i kako se obezbjeđuju sredstva za redovnu isplatu?
Kako je već navedeno, u 2025. godini nedostajuća sredstva, odnosno deficit Fonda PIO, nominalno iznose 424,76 miliona eura, što predstavlja 57,99% ukupnih primitaka. S obzirom na to da budžet Fonda PIO, u skladu sa Zakonom o budžetu i fiskalnoj odgovornosti, predstavlja konsolidovani dio Budžeta Crne Gore, sredstva za finansiranje izdataka Fonda obezbjeđuju se iz Budžeta Crne Gore, i to kako iz namjenskih, tako i iz opštih prihoda budžeta.
Ističemo da je izmjenama propisa koje su stupile na snagu početkom 2024. godine, a koje se odnose na izmjenu Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, došlo do povećanja minimalne penzije na iznos od 450 eura, kao i do obaveze Fonda da korisnicima isplaćuje razliku do tog iznosa. Na taj način Fond je, pored isplate ostalih penzija, od januara 2024. godine isplatio penzije u iznosu od 450 eura za više od 70.000 korisnika. Ove zakonske izmjene imale su finansijske efekte na budžet Fonda u 2024. i 2025. godini, u ukupnom iznosu od oko 173 miliona eura.
Takođe, u 2025. godini izvršeno je usklađivanje penzija u skladu sa članom 58 Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju u tri navrata: 1. januara u iznosu od 6,85%, 1. maja u iznosu od 3,1% i 1. septembra u iznosu od 1,98%. Kumulativno usklađivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja tokom 2025. godine iznosilo je 12,34%.Pored rasta izdataka, na povećanje deficita uticale su i promjene koje su dovele do smanjenja priliva od doprinosa, prije svega primjena izmijenjenih odredbi Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje. Naime, od 1. oktobra 2024. godine stopa doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje smanjena je sa ukupnih 20,5% na 10,0%, i to tako što je stopa doprinosa na teret poslodavca smanjena na 0% (ranije 5,5%), dok je stopa na teret osiguranika utvrđena na 10,0% (ranije 15,0%).
Kako kretanja na tržištu rada – zaposlenost, zarade i struktura zaposlenih – utiču na stabilnost penzionog sistema? Kakav je trenutno odnos broja zaposlenih i broja penzionera, i da li taj odnos predstavlja dugoročni rizik za sistem?
Trenutna stopa zavisnosti, koja predstavlja odnos broja zaposlenih i broja penzionera, iznosi 2,30, što znači da na jednog penzionera dolazi 2,3 zaposlena. Iako broj zaposlenih u Crnoj Gori bilježi rast, a stopa nezaposlenosti iznosi oko 10,5%, ovaj odnos još uvijek nije dovoljan da obezbijedi prihode od doprinosa koji bi omogućili potpunu, ili makar približnu, dugoročnu održivost penzijskog sistema.
Prema podacima Monstata, broj zaposlenih u oktobru iznosio je 271.428, dok je prosječna bruto zarada za isti mjesec iznosila 1.211 eura. Ukoliko se na prosječnu bruto zaradu primijeni važeća stopa doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje od 10%, može se procijeniti da mjesečni prihodi od doprinosa mogu pokriti približno oko 50% ukupnihrashoda Fonda PIO. Važno je naglasiti da je riječ o okvirnoj procjeni koja ne obuhvata sve relevantne parametre, poput starosne strukture osiguranika i drugih demografskih faktora.
Da li se razmatraju reformske mjere penzionog sistema, poput izmjena uslova za odlazak u penziju ili promjena u obračunu prava?
Fond PIO Crne Gore je institucija nadležna za sprovođenje Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, koji se, kao i sve njegove izmjene i dopune, donosi po propisanom postupku u Skupštini Crne Gore. Fond PIO, u skladu sa svojim zakonskim ovlašćenjima, učestvuje u sprovođenju važećih zakonskih rješenja.
Koji su ključni prioriteti Fonda PIO u narednom periodu, i kakvu poruku biste poslali sadašnjim i budućim penzionerima?
Ključni prioriteti Fonda PIO u narednom periodu usmjereni su na kontinuirano unapređenje kvaliteta rada, povećanje zadovoljstva korisnika i modernizaciju sistema kroz efikasnije korišćenje raspoloživih resursa. Fond ima ambiciju da, primjenom inovativnih rješenja i savremenih standarda, obezbijedi dostupnije, kvalitetnije i transparentnije usluge za sve korisnike.
Jedan od najvažnijih ciljeva u narednom periodu jeste digitalizacija poslovnih procesa. Fond PIO sve do ljeta 2025. godine nije pružao elektronsku podršku za ostvarivanje prava iz oblasti PIO strankama, kada je uveo po prvi put vještačku inteligenciju kao podršku za ostvarivanje prava svim penzionerima i građanima. Prije toga poslovanje se u najvećoj mjeri zasnivalo na papirnoj dokumentaciji i klasičnim oblicima komunikacije. U narednom periodu planirano je uvođenje niza elektronskih usluga, čime će se značajno smanjiti administrativno opterećenje građana i privrednika, a komunikaciju sa Fondom učiniti bržom, jednostavnijom i transparentnijom. Važno je istaći da su svi tehnički preduslovi za uvođenje ovih usluga već stvoreni.
Fond PIO će, kao i do sada, nastaviti sa praksom obezbjeđivanja odmora i oporavka po povoljnim uslovima za crnogorske penzionere u hotelu PIO u Ulcinju kao i hotelu Gorske Oči na Žabljaku, kao i pomoći u vezi zimnice svim zainteresovanim penzionerima.
Poruka sadašnjim i budućim penzionerima jeste da Fond PIO ostaje posvećen sigurnoj i redovnoj isplati zakonom garantovanih prava i unapređenju kvaliteta usluga.
Izvor: bankar.me
