Crna Gora ponovo dobija strateški dokument koji treba da definiše način upravljanja kvalitetom vazduha u narednim godinama. Nacrt strategije upravljanja kvalitetom vazduha za period 2026–2029, koji je Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera stavilo na javnu raspravu, predviđa mjere za smanjenje emisija zagađujućih materija, usklađivanje sa evropskim standardima i unapređenje sistema monitoringa.
Analiza stanja u dokumentu pokazuje da najveći dio zagađenja suspendovanim česticama u Crnoj Gori dolazi iz sektora grijanja domaćinstava. Prema podacima iz Strategije, domaćinstva učestvuju sa oko 84 odsto u emisijama PM2.5 i 79 odsto u emisijama PM10, dok je njihov udio u emisijama benzo(a)pirena gotovo potpun – oko 99 odsto. U istom dokumentu navodi se da nekoliko sektora – grijanje domaćinstava, proizvodnja energije i drumski saobraćaj – generišu gotovo sve emisije suspendovanih čestica u zemlji.
Strategija dodatno pokazuje da je problem zagađenja vazduha neravnomjerno raspoređen u zemlji. Dok se u južnoj zoni koncentracije suspendovanih čestica uglavnom kreću ispod evropskih graničnih vrijednosti, u sjevernoj zoni tokom zimskih mjeseci često dolazi do dugotrajnih epizoda zagađenja. U pojedinim godinama broj dana sa prekoračenjem dozvoljenih koncentracija PM10 prelazio je i 100 godišnje a dozvoljeno je 35 dana prekoračenja.
Ništa novo, ali i ova Strategija je potvrdila da je problem kvaliteta vazduha najevidentniji u sjevernoj zoni, pogotovo u Pljevljima i Bijelom Polju.
Dokument predviđa niz mjera – od smanjenja emisija iz domaćinstava i saobraćaja do modernizacije energetskog sektora i razvoja sistema daljinskog grijanja u pojedinim gradovima. Jedan od projekata koji se navodi u planovima je i sistem daljinskog grijanja u Pljevljima, čija se investiciona vrijednost procjenjuje na više desetina miliona eura.
Strategija, međutim, ne sadrži objedinjenu procjenu ukupnih troškova mjera koje su predviđene za period do 2029. godine, niti precizira koliko je sredstava za njihovu realizaciju planirano u državnom budžetu.
Strategija predviđa i mjere koje se odnose na promjenu načina grijanja u domaćinstvima, kroz podsticanje energetske efikasnosti i prelazak na čistije energente. Upravo sektor grijanja domaćinstava dokument prepoznaje kao ključni za smanjenje emisija suspendovanih čestica u narednim godinama.
Strategija je dio obaveza koje Crna Gora ima u okviru Poglavlja 27 – životna sredina i klimatske promjene, koje se smatra jednim od najzahtjevnijih u procesu pristupanja Evropskoj uniji. Evropska unija je u međuvremenu usvojila i nove, strože standarde kvaliteta vazduha, koji će dodatno sniziti dozvoljene koncentracije suspendovanih čestica i drugih zagađivača.
Prema projekcijama iz Strategije, smanjenje emisija suspendovanih čestica do 2029. godine trebalo bi da dovede do manjeg broja dana sa prekoračenjem dozvoljenih vrijednosti u najugroženijim zonama. Ipak, dokument navodi da će ostvarenje tih ciljeva zavisiti prije svega od sprovođenja mjera u sektorima grijanja domaćinstava, saobraćaja i energetike.
Strategija upravljanja kvalitetom vazduha za period 2026–2029. tako postavlja okvir u kojem se ukrštaju podaci o emisijama, procjene zdravstvenih posljedica i planirane mjere za smanjenje zagađenja. Upravo od toga zavisi da li će strategija ostati još jedan planski dokument ili će donijeti stvarno smanjenje zagađenja u gradovima koji se s tim problemom suočavaju svake zime.
